Άγιος Γρηγόριος Επίσκοπος Νύσσης: Ο Υπέρμαχος της Ορθόδοξης Πίστης

Στις 10 Ιανουαρίου, η Εκκλησία μας τιμά τον Άγιο Γρηγόριο, Επίσκοπο Νύσσης, έναν από τους μεγάλους Πατέρες της Εκκλησίας και φωστήρες της θεολογίας. Ο Άγιος Γρηγόριος, αδελφός του Μεγάλου Βασιλείου, γεννήθηκε στη Καισάρεια της Καππαδοκίας τον 4ο αιώνα και αναδείχθηκε σε μια από τις λαμπρότερες μορφές της Ορθοδοξίας.

Ο Βίος του Αγίου

Ο Γρηγόριος έλαβε σπουδαία παιδεία και αρχικά εργάστηκε ως ρήτορας. Ωστόσο, υπό την επιρροή του Μεγάλου Βασιλείου, αποφάσισε να αφιερώσει τη ζωή του στον Θεό και χειροτονήθηκε Επίσκοπος Νύσσης το 372 μ.Χ. Η επισκοπική του πορεία χαρακτηρίστηκε από αγώνες για την Ορθοδοξία και πνευματική καθοδήγηση του ποιμνίου του.

Εν μέσω διωγμών από τους αρειανούς, ο Άγιος εκδιώχθηκε προσωρινά από την επισκοπή του, αλλά επέστρεψε με θάρρος, συνεχίζοντας να υπερασπίζεται την αληθινή πίστη. Ήταν πρωταγωνιστής στην αντιμετώπιση αιρέσεων και στην ενίσχυση της Ορθοδοξίας μέσα από θεολογικά συγγράμματα και συνόδους.

Ο Αγώνας του κατά του Απολλιναρίου

Μία από τις κύριες αιρέσεις που αντιμετώπισε ο Άγιος Γρηγόριος ήταν αυτή του Απολλιναρίου. Ο Απολλινάριος, στην προσπάθειά του να κατανοήσει το μυστήριο της Ενανθρώπησης, δίδασκε ότι ο Χριστός είχε μεν θεία φύση, αλλά όχι ανθρώπινη ψυχή, υποστηρίζοντας ότι η θεία Του φύση υποκαθιστούσε την ανθρώπινη.

Ο Άγιος Γρηγόριος αντέκρουσε με σαφήνεια αυτή τη διδασκαλία, υποστηρίζοντας ότι ο Χριστός έλαβε πλήρως την ανθρώπινη φύση, σώμα και ψυχή, ώστε να λυτρώσει ολόκληρο τον άνθρωπο. Χωρίς την πλήρη ανθρώπινη φύση, δεν θα μπορούσε να υπάρξει πραγματική σωτηρία, καθώς οτιδήποτε δεν ενώθηκε με τη θεότητα του Χριστού θα παρέμενε αθεράπευτο.

Η θεολογική αυτή τοποθέτηση του Αγίου Γρηγορίου υπήρξε καθοριστική για την καταπολέμηση της αίρεσης και τη διασφάλιση της διδασκαλίας της Ορθόδοξης Εκκλησίας περί του Χριστού ως αληθινού Θεού και αληθινού ανθρώπου.

Η Πνευματική Κληρονομιά

Ο Άγιος Γρηγόριος Νύσσης υπήρξε όχι μόνο θεολόγος, αλλά και διδάσκαλος, αναδεικνύοντας τη σημασία της πνευματικής ζωής και της ένωσης με τον Θεό. Τα έργα του, όπως το «Περί της Κατασκευής του Ανθρώπου» και το «Περί της Ψυχής και της Αναστάσεως», αποτελούν ανεκτίμητους θησαυρούς της χριστιανικής σκέψης.

Η διδασκαλία του για τη θέωση ως σκοπό της ανθρώπινης ζωής, μέσα από την κάθαρση, τον φωτισμό και την ένωση με τον Θεό, παραμένει θεμέλιο της ορθόδοξης πνευματικότητας.

Ο Άγιος Γρηγόριος Νύσσης μας υπενθυμίζει τη σημασία της ορθής πίστης και της πνευματικής αγωνιστικότητας. Ας μιμηθούμε το παράδειγμά του, ζητώντας τις πρεσβείες του, ώστε να βαδίσουμε και εμείς τον δρόμο της αγιότητας.

Ας ψάλλουμε το απολυτίκιο σήμερα με ευλάβεια:

Θεῖον γρήγορσιν, ἐνδεδειγμένος, στόμα σύντονον, τῆς εὐσέβειας, ἀνεδείχθης Ἱεράρχα Γρηγόριε τὴ γὰρ σοφία τῶν θείων δογμάτων σου, τῆς Ἐκκλησίας εὐφραίνεις τὸ πλήρωμα. Πάτερ ὅσιε, Χριστὸν τὸν Θεὸν ἱκέτευε, δωρήσασθαι ἠμὶν τὸ μέγα ἔλεος.

Εντολή 2: Οὐ ποιήσεις σεαυτῷ εἴδωλον, οὐδὲ παντὸς ὁμοίωμα, ὅσα ἐν τῷ οὐρανῷ ἄνω καὶ ὅσα ἐν τῇ γῇ κάτω καὶ ὅσα ἐν τοῖς ὕδασιν ὑποκάτω τῆς γῆς.

 

Ἑρμηνεία

Κείμενο: Ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς, Ἀρχιεπίσκοπος Θεσσαλονίκης (14ος αἰ.)
Ἀπόδοση στὴ Νεοελληνικὴ γλώσσα: Χριστόδουλος, Ἀρχιεπίσκοπος Ἀθηνῶν καὶ πάσης Ἑλλάδος
Ἔκδοση: Ἱερὰ Ἀρχιεπισκοπὴ Ἀθηνῶν.

ΕΝΤΟΛΗ 2 Οὐ ποιήσεις σεαυτῷ εἴδωλον, οὐδὲ παντὸς ὁμοίωμα, ὅσα ἐν τῷ οὐρανῷ ἄνω καὶ ὅσα ἐν τῇ γῇ κάτω καὶ ὅσα ἐν τοῖς ὕδασιν ὑποκάτω τῆς γῆς.

Δὲν θὰ (πρέπει) νὰ κατασκευάσεις κανένα ὁμοίωμα κάποιου πράγματος ἀπὸ ὅσα βρίσκονται ἐπάνω στὸν οὐρανὸ καὶ κάτω στὴν γῆ καὶ μέσα στὴν θάλασσα, μὲ σκοπὸ νὰ τοὺς ἀποδώσεις λατρεία καὶ δόξα ὅμοια μὲ ἐκείνη ποὺ ἁρμόζει στὸ Θεό. Καὶ τοῦτο, γιατὶ ὅλα αὐτὰ εἶναι δημιούργημα τοῦ ἑνὸς καὶ μοναδικοῦ Θεοῦ, πού, ἀφοῦ τώρα τελευταῖα ἐπῆρε σάρκα γεννηθεὶς ἀπὸ παρθενικὴ γαστέρα, παρουσιάστηκε στὴν γῆ καὶ ἦλθε σὲ ἐπαφὴ μὲ τοὺς ἀνθρώπους, καὶ ἀφοῦ πρῶτα ὑπέστη πάθος γιὰ χάρη τῆς σωτηρίας τῶν ἀνθρώπων καὶ ἀπέθανε καὶ ἀναστήθηκε, ἀνέβηκε ψηλὰ στοὺς οὐρανοὺς μὲ σῶμα κι ἐκάθησε στὰ δεξιά του θρόνου τῆς μεγαλειότητος τοῦ Θεοῦ, στὰ ψηλὰ οὐράνια σκηνώματα. Μὲ τὸ σῶμα δὲ αὐτὸ πρόκειται νὰ ξαναρθεῖ στὴ γῆ, μέσα σὲ δόξα λαμπρή, γιὰ νὰ κρίνει ζωντανοὺς καὶ πεθαμένους. Αὐτοῦ λοιπὸν (τοῦ Θεοῦ), ποὺ ἔγινε ἄνθρωπος γιὰ χάρη μας, νὰ κατασκευάσεις τὴν εἰκόνα σὲ ἔνδειξη τῆς ἀγάπης σου γι᾿ Αὐτόν, καὶ νὰ Τὸν θυμᾶσαι βλέποντας τὴν εἰκόνα, καὶ νὰ Τὸν προσκυνᾶς προσκυνώντας τὴν εἰκόνα. Ἐπίσης ἡ εἰκόνα θὰ σὲ βοηθᾶ νὰ στρέψεις τὸ νοῦ σου στὸ ἄξιο προσκυνήσεως σῶμα τοῦ Σωτῆρος, ποὺ τώρα βρίσκεται ψηλὰ στὸν οὐρανὸ στὰ δεξιά του Πατρός. Ἐπίσης (θὰ πρέπει) νὰ κατασκευάσεις εἰκόνες καὶ γιὰ τοὺς Ἁγίους καὶ νὰ τὶς προσκυνᾶς, ὄχι βέβαια σὰν Θεούς, γιατὶ αὐτὸ ἀπαγορεύεται, ἀλλὰ γιὰ νὰ δείξεις μὲ τὸν τρόπο αὐτὸ τὴν σχέση ποὺ ἐσὺ (σὰν θνητὸς ἄνθρωπος) ἔχεις μὲ αὐτοὺς (ποὺ ἦσαν σὰν καὶ ἐσένα ἄνθρωποι), καὶ τὴν διάθεση νὰ τοὺς τιμήσεις μὲ ἐξαιρετικὴ τιμή, πρᾶγμα ποὺ θὰ κάνει τὸ νοῦ σου νὰ πηγαίνει διὰ μέσου τῆς εἰκόνος στοὺς (εἰκονιζομένους) Ἁγίους. Ἔτσι θὰ μιμηθεῖς καὶ τὸν Μωυσῆ, ποὺ ἔφτιαξε τὶς εἰκόνες τῶν Χερουβὶμ μέσα στὰ Ἅγια. Ἔπειτα (μὴν ξεχνᾶς ὅτι) καὶ αὐτὰ ἀκόμη τὰ Ἅγια τῶν Ἁγίων ἦταν (σὰν μία κάποια) εἰκόνα αὐτῶν ποὺ ἦταν στὰ οὐράνια. Καὶ (μέσα στὴν σκηνὴ τοῦ Μαρτυρίου) τὸ ἅγιο κοσμικὸ εἰκόνιζε ὅλο τὸν κόσμο, καὶ (ὅμως παρὰ ταῦτα) ὁ Μωυσῆς ὅλα αὐτὰ τὰ ὀνόμασε ἅγια, γιατὶ μὲ τοῦτο δὲν εἶχε σκοπὸ νὰ ἀποδώσει δόξα στὰ κτίσματα, ἀλλὰ διὰ μέσου αὐτῶν στὸν δημιουργό του κόσμου Θεό. Καὶ ἐσὺ λοιπὸν δὲν (θὰ πρέπει) νὰ θεοποιήσεις τὶς εἰκόνες (σὰν ὑλικὸ κατασκεύασμα) τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ καὶ τῶν Ἁγίων. Ἀλλὰ διὰ μέσου αὐτῶν (καὶ μὲ τὴν βοήθειά τους) θὰ (πρέπει νά) προσκυνήσεις (λατρευτικῶς) Αὐτῶν ποὺ μᾶς ἔπλασε πρῶτα κατ᾿ εἰκόνα δική του, καὶ ἔπειτα δέχτηκε ἀπὸ μεγάλη καὶ ἄπειρη ἀγάπη πρὸς τὸν ἄνθρωπο νὰ λάβει τὴν εἰκόνα μας τὴν ἀνθρώπινη (δηλ. νὰ παρουσιαστεῖ μὲ ἀνθρώπινη μορφή, καὶ μὲ τὸν τρόπο αὐτό) νὰ γίνει ἀντικείμενο ἀπεικονίσεως καὶ περιγραφῆς. Θὰ πρέπει δὲ νὰ μὴν περιοριστεῖς μόνο στὴν προσκύνηση τῆς θείας εἰκόνος, ἀλλὰ νὰ ἐπεκτείνης αὐτὴν καὶ στὸ σημεῖο τοῦ σταυροῦ. Γιατὶ ὁ σταυρὸς εἶναι πολὺ μεγάλο σημεῖο καὶ δεῖγμα τῆς νίκης τῆς ὁλοκληρωτικῆς τοῦ Χριστοῦ ἐναντίον τοῦ διαβόλου καὶ ὅλης τῆς ἐχθρικῆς γιὰ μᾶς παρατάξεώς του...

Ἑτέρα συνοπτικὴ ἑρμηνεία - συμπλήρωσις τοῦ Νόμου υπὸ Ἀναστασίου Σωτηροπούλου, Βλατάδων 1 Θεσσαλονίκη

ΕΝΤΟΛΗ 2: «Νὰ μὴ πέφτετε σὲ Εἰδωλολατρεία, λατρεύοντες διάφορα Εἴδωλα. Ἐγὼ εἶμαι ὁ Θεός σας». Στὴν Καινὴ Διαθήκη ὁ Χριστὸς κατονομάζει ὡς Εἰδωλολατρεία καὶ τὴν προοκόλλησίν μας εἰς τὸν Μαμωνᾶν (εἰς τὸ χρῆμα). Ἀλλὰ καὶ κάθε προσκόλλησις τοῦ ἀνθρώπου μὲ τὴν καρδιά του στὰ τῆς Γῆς εἶναι Εἰδωλολατρεία.

Πηγή http://users.uoa.gr/~nektar/orthodoxy/explanatory/10commandments.htm